Akhisar Zeytin Çeşitleri: Domat, Uslu ve Trilya Zeytini

Akhisar'ın öne çıkan zeytin çeşitleri Domat ve Uslu'dur; bölgede Trilya gibi başka çeşitler de yetiştirilir. Domat iri, etli ve en çok yeşil sofralık olarak bilinen bir zeytindir; Uslu hem siyah sofralık hem yağlık kullanılan çift amaçlı bir çeşittir. Akhisar Domat Zeytini (no. 166) ve Akhisar Uslu Zeytini (no. 165) menşe adı, bu zeytinlerden elde edilen yağlar ise 2022'den bu yana mahreç işareti olarak tescillidir.

Manisa'nın Akhisar ilçesi, Türkiye zeytinciliğinde köklü bir yere sahiptir. Ovaları ve çevresindeki tepeler kilometrelerce zeytinlikle kaplıdır; ilçede zeytin hem bir geçim kaynağı hem de bir yaşam biçimidir. Bizim bahçemiz de bu toprakların içinde, Erdelli köyünde.

Akhisar'ın iklimi zeytine neden uygun?

Akhisar, Ege'nin iç kesiminde, Gediz havzası çevresindeki verimli ovalara uzanan bir bölgede yer alır. Akdeniz ikliminin etkisi altındadır: Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Zeytin ağacı tam olarak bu düzeni sever. Yazın güneş meyvenin olgunlaşmasını ve yağ birikimini destekler; kışın yağmurlar toprağın nemini yeniler. Sert ve uzun donların görece seyrek olması da ağaçların sağlıklı kalmasına yardım eder.

Erdelli'de bunu her yıl gözlüyoruz: Aynı çeşit, bir yıl erken gelen yağmurlarla daha iri, başka bir yıl uzun süren kuraklıkla daha küçük ama yoğun aromalı meyve verebiliyor. Zeytin, yılın iklimini meyvesinde taşır.

Domat zeytini

Domat, Akhisar'ın simgesi sayılabilecek çeşittir. Meyvesi iri ve etlidir, çekirdeği etine göre görece küçüktür. Bu özellikleri sayesinde en çok yeşil sofralık zeytin olarak değerlendirilir: kırma, çizik ve özellikle biber veya badem dolgulu zeytinlerde sıkça tercih edilir.

Domat'tan zeytinyağı da üretilir. Erken hasat edildiğinde yeşil notaları belirgin, canlı bir yağ verir. Akhisar Domat Zeytinyağı, 28 Mart 2022'de 1055 numarayla mahreç işareti olarak tescillenmiştir.

Domat'ın coğrafi işareti

Akhisar Domat Zeytini, 166 numaralı menşe adı tescillidir. Menşe adı, ürünün özelliklerinin büyük ölçüde o coğrafyaya bağlı olduğunu ve üretimin tüm aşamalarının o bölgede gerçekleştiğini ifade eder.

Uslu zeytini

Uslu, Akhisar'ın diğer büyük çeşididir ve çift amaçlı olarak bilinir: Olgunlaştığında siyahlaşan meyvesi siyah sofralık zeytin yapımında kullanılır, aynı zamanda yağlık olarak da değerlendirilir. Orta irilikte, düzgün yapılı meyveleri vardır.

Akhisar Uslu Zeytini 165 numaralı coğrafi işaretle, Akhisar Uslu Zeytinyağı ise 28 Mart 2022'de 1056 numarayla mahreç işareti olarak tescillenmiştir. Yağında, hasat zamanına bağlı olarak yumuşak meyvemsi notalardan daha yeşil ve keskin tonlara uzanan bir aralık görmek mümkündür.

Trilya zeytini

Trilya (Trilye), adını Bursa'nın Mudanya ilçesine bağlı Trilye (Zeytinbağı) beldesinden alır. Yani kökeni Marmara'dadır; ancak Ege'de de yetiştirilen bir çeşittir. Bahçemizde Domat ve Uslu ile birlikte Trilya ağaçlarımız da var.

Trilya, Akhisar'ın tescilli coğrafi işaretleri kapsamında değildir; bu yüzden onu yerel çeşitlerle aynı kefeye koymadan, bahçemizin bir parçası olarak anlatmayı tercih ediyoruz. Yağ oranı yüksek bir çeşit olarak bilinir ve hem sofralık hem yağlık değerlendirilir.

Üç çeşit bir bakışta

Coğrafi işaret bölgesi hangi ilçeleri kapsıyor?

Akhisar Domat ve Uslu tescillerinde coğrafi sınır yalnızca Akhisar merkezle sınırlı değildir. Bölge; Akhisar, Gölmarmara, Salihli, Turgutlu, Saruhanlı ve Kırkağaç ilçelerini kapsar. Coğrafi işaretli bir ürünün bu adı kullanabilmesi için tescil belgesindeki üretim ve denetim koşullarına uyması gerekir.

Şeffaf olalım: SERVA Zeytinyağı coğrafi işaret logosu taşımıyor. Zeytinlerimiz bu bölgenin içinde, Erdelli'de yetişiyor; ancak bir ürünün coğrafi işaretli olarak satılması ayrı bir başvuru ve denetim süreci gerektirir.

Sofralık ve yağlık çeşit ayrımı ne anlama gelir?

Bazı çeşitler eti iri ve dokusu sağlam olduğu için salamura ve sofralık zeytin yapımına, bazıları ise yağ oranı yüksek olduğu için yağ üretimine daha uygundur. Akhisar çeşitlerinin güzel yanı esnekliğidir: Aynı ağaçtan, hasat zamanına göre hem sofralık hem yağlık ürün elde edilebilir. Yeşil dönemde toplanan zeytin, yoğun aromalı ama düşük verimli bir yağ verir. Bunu erken hasat zeytinyağı nedir yazımızda anlattık.

Erdelli'de bir zeytin yılı nasıl geçer?

Zeytin ağacı yıl boyunca bakım ister ve her mevsimin kendi işi vardır. Akhisar'daki pek çok bahçede olduğu gibi bizim takvimimiz de kabaca şöyle ilerler:

• Kış: Hasat sonrasında budama yapılır. Kurumuş, içe doğru büyüyen ve sıklaşan dallar alınarak ağacın ışık ve hava alması sağlanır.
• İlkbahar: Ağaçlar çiçeğe durur. Bu dönemde havanın seyri, o yılın ürününü büyük ölçüde etkiler; ani soğuklar ya da şiddetli rüzgârlar çiçekleri zayıflatabilir.
• Yaz: Meyve büyür, çekirdek sertleşir ve yağ birikimi başlar. Sıcak ve kurak Ege yazı bu dönemin belirleyicisidir.
• Sonbahar: Zeytinler renk değiştirmeye başlar. Erken hasat için meyveler henüz yeşilken toplanır ve bekletilmeden sıkıma gönderilir.

Zeytinciliğin bilinen bir gerçeği de "var yılı" ve "yok yılı" dalgalanmasıdır: Zeytin ağaçları bir yıl bol, ertesi yıl daha az ürün verme eğilimindedir. Bu nedenle aynı bahçeden her yıl aynı miktarda yağ beklemek gerçekçi değildir. Biz bunu doğanın ritmi olarak kabul ediyor, miktardan çok kaliteye odaklanıyoruz. Hasat zamanının yağın tadını nasıl değiştirdiğini merak ediyorsanız soğuk sıkım zeytinyağı yazımız da süreci tamamlıyor.

Serva'da nasıl yapıyoruz?

Erdelli'deki yaklaşık 100 dönümlük bahçemizde Trilya, Domat ve Uslu ağaçlarımız yan yana büyüyor. SERVA'yı kuran iki kadın, Sevda Karagöz ve Sergül Baytugan, bu topraklarda yetişen zeytinleri ve yılların emeğini aynı şişede buluşturmak istedi. Hikâyemizi hakkımızda sayfasında, bu zeytinlerden erken hasat ve soğuk sıkımla elde ettiğimiz yağı ise ürünler sayfasında bulabilirsiniz.